Wilsverklaring invullen zonder notaris: Leg je medische wensen tijdig vast

Voorkom kostbare juridische procedures en geef je mantelzorgers rust met de 4 essentiële wilsverklaringen bij dementie en ziekte.

Nadenken over de toekomst is niet altijd makkelijk, zeker niet als het gaat om situaties waarin je zelf de regie tijdelijk of permanent kwijtraakt. Een wilsverklaring is een officieel document waarin je zwart-op-wit vastlegt wat jouw wensen zijn rondom medische behandelingen of je levenseinde. Dit document treedt in werking op het moment dat je door ziekte (zoals voortschrijdende dementie) of een ongeval zelf niet meer in staat bent om beslissingen te nemen.

Belangrijk om te weten: Het tijdig invullen en ondertekenen van een wilsverklaring kan een hoop emotionele en praktische problemen voorkomen. Als er niets is vastgelegd, moeten familieleden of mantelzorgers in een crisissituatie beslissingen nemen op basis van aannames. In ingewikkelde situaties kan dit zelfs leiden tot juridische interventies door rechters (zoals het aanvragen van een mentorschap via de rechtbank), wat veel stress en hoge kosten met zich meebrengt. Goed nieuws: een wilsverklaring hoeft niet door een notaris te worden bekrachtigd om rechtsgeldig te zijn. Je eigen handtekening volstaat, mits je op het moment van ondertekenen wilsbekwaam bent. Wel is het cruciaal dat je naasten én je huisarts weten dat deze verklaringen bestaan en waar ze liggen.

Hoewel je tegen betaling je wensen online kunt registreren via platformen zoals "Voor Morgen", kun je de documenten ook prima zelf gratis invullen, uitprinten en veilig opbergen. Hieronder leggen we de vier belangrijkste wilsverklaringen aan je uit, inclusief de directe downloadlinks.

Wat staat er precies in een wilsverklaring?

Een wilsverklaring kan heel breed zijn. Het geeft je de kans om grenzen aan te geven voor ingrijpende medische zorg. Wetenschappelijk en wettelijk gezien (onder de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst, de WGBO) is een arts verplicht om een weigering van behandeling te respecteren. Dit noemen we een negatieve wilsverklaring. Een positief verzoek (zoals de vraag om euthanasie) is daarentegen een richtlijn; een arts is nooit wettelijk verplicht om dit uit te voeren, maar moet het verzoek wel serieus beoordelen.

Veelvoorkomende zaken die je erin vastlegt zijn:

• Het afzien of staken van een behandeling (behandelverbod, zoals chemotherapie, operaties of antibiotica).
• Een wel- of niet-reanimerenverklaring.
• Wensen rondom kunstmatige beademing of nierdialyse.
• Het wel of niet accepteren van sondevoeding en kunstmatig vocht.
• Voorkeuren voor opname op de Intensive Care of juist de keuze om thuis of in een hospice te willen sterven.
• Wensen rondom palliatieve sedatie (het in slaap brengen tegen onbehandelbare pijn).
• Euthanasie en hulp bij zelfdoding.
• Orgaandonatie of het ter beschikking stellen van het lichaam aan de wetenschap.
• De benoeming van een medisch vertegenwoordiger.

De 4 essentiële wilsverklaringen op een rij

1. Volmacht Zorgwens (Medische vertegenwoordiging)

Met een volmacht zorgwens wijs je een medisch vertegenwoordiger aan (bijvoorbeeld je partner, een kind of een goede vriend). Deze persoon krijgt de wettelijke bevoegdheid om namens jou met artsen te praten en beslissingen te nemen als je dat zelf niet meer kunt. Jouw gevolmachtigde zorgt ervoor dat de behandelend artsen jouw andere wilsverklaringen (zoals een behandelverbod) strikt naleven en dat een eventueel euthanasieverzoek serieus wordt getoetst.

• 👉 Download hier de Volmacht Zorgwensverklaring

2. Niet-Reanimeren verklaring

Bij een hartstilstand telt elke seconde. Als je absoluut niet gereanimeerd wilt worden — bijvoorbeeld omdat de kans op ernstige hersenschade of een kasplantjesstatus bij jouw gezondheidssituatie erg groot is — legt deze verklaring dat officieel vast. Hiermee geef je je (huis)arts toestemming om de centrale huisartsenpost, ambulancebroeders en andere zorgverleners proactief op de hoogte te stellen van jouw keuze.

• 👉 Download hier de Niet-Reanimeren verklaring

3. Euthanasieverklaring

Wanneer je door een ongeneeslijke ziekte, een zwaar ongeval of een vergevorderde hersenaandoening in een toestand van uitzichtloos en ondraaglijk lijden terechtkomt, kun je met dit document verzoeken om euthanasie. Je vraagt je arts dringend om je te helpen waardig te sterven. Omdat de toetsing bij wet zeer streng is, onthef je de arts hiermee tevens van de medische geheimhoudingsplicht voor het latere wettelijke onderzoek door de toetsingscommissie.

• 👉 Download hier de Euthanasieverklaring

4. Verklaring Niet-Behandelen (Behandelverbod)

Waar de euthanasieverklaring vraagt om actieve levensbeëindiging, trekt het behandelverbod de rem eraf. Je verklaart hierin dat als er geen uitzicht meer is op een menswaardig bestaan, artsen moeten stoppen met levensverlengende handelingen. Dit is met name een cruciaal document bij aandoeningen zoals progressieve, ernstige dementie of een onomkeerbaar coma. Je geeft hiermee aan dat 'overleven' niet hetzelfde is als 'leven'.

• 👉 Download hier de verklaring voor een Behandelverbod

De wetenschappelijke en psychologische waarde van vastleggen

Psychologisch onderzoek onder mantelzorgers laat zien dat gezinnen waarin vooraf duidelijke medische wensen zijn besproken, achteraf aanzienlijk minder last hebben van posttraumatische stress, angstgevoelens en schuldgevoelens tijdens het rouwproces. Weten dat je handelt in de geest van je dierbare geeft een enorme troost en rust. Wacht hier dus niet mee tot het te laat is; bij progressieve hersenziekten zoals dementie moet de verklaring worden opgesteld op een moment dat de persoon nog volledig begrijpt wat de consequenties zijn.

Voorkom crisissituaties: Breng structuur en rust in de zorg

Het regelen van medische papierwerking is een belangrijke stap, maar hoe zorg je vervolgens voor een fijne, stressvrije en gelukkige omgeving in de dagelijkse praktijk? Als mantelzorger word je vaak geleefd door de waan van de dag en loop je ongemerkt het risico om op te branden.