
Ziet je naaste met dementie plotseling mensen of voorwerpen in de kamer die er niet zijn? Ontdek het verschil tussen hallucinaties bij dementie, het Charles Bonnet-syndroom en een delier, en hoe je zonder strijd reageert.
Vooral tijdens de donkere wintermaanden en in de schemering kan het voorkomen dat een oudere met dementie dingen ziet die er in werkelijkheid niet zijn. Voor jou als mantelzorger kan dat behoorlijk schrikken zijn. Toch hoeven visuele hallucinaties niet altijd angstig of gevaarlijk te zijn. In dit artikel leg ik vanuit mijn ervaring als huisarts uit wat er precies gebeurt in het brein en hoe je het beste kunt reageren.
Wat is het Charles Bonnet-syndroom?
Het Charles Bonnet-syndroom is een specifieke vorm van visuele hallucinaties die vaak optreedt bij minder daglicht (zoals in de herfst en winter) en vooral bij mensen met een verminderd gezichtsvermogen, bijvoorbeeld door maculadegeneratie of staar. Doordat de ogen minder scherpe prikkels doorgeven, vult het visuele deel van de hersenen die 'lege plekken' zelf in met beelden.
Het belangrijkste verschil met hallucinaties bij dementie? Bij het Charles Bonnet-syndroom heeft iemand volledig ziekte-inzicht: hij of zij beseft heel goed dat de beelden niet echt zijn, hoe scherp en levensecht ze er ook uitzien.
Uit de praktijk: zeven mensen in de woonkamer
In mijn praktijk sprak ik een man met dementie die ervan overtuigd was dat er zeven onbekende mensen in zijn woonkamer stonden. Hij vertelde heel rustig dat hij het "een beetje druk vond worden" in huis. Toen ik hem vroeg om ze aan te wijzen, kon hij er maar vijf tellen. Gelukkig was hij helemaal niet bang, alleen licht verward.
In tegenstelling tot het Charles Bonnet-syndroom ontbrak bij hem het ziekte-inzicht: voor zijn brein stonden die mensen daar op dat moment écht.
Drie basisregels bij hallucinaties
Als mantelzorger kun je met jouw reactie het verschil maken tussen rust en paniek. Houd deze drie vuistregels aan:
- Let eerst op angst: Het allerbelangrijkste is om te kijken of je naaste bang of onrustig wordt van wat hij of zij ziet. Zolang iemand er rustig onder blijft (zoals de meneer in het voorbeeld), hoef je het beeld niet direct weg te nemen.
- Zorg voor helder licht: Visuele hallucinaties ontstaan vaak in de schemering of door schaduwen op de muur. Het aanzetten van goed, helder kamerlicht helpt de hersenen om de omgeving weer goed te herkennen, waardoor de beelden vaak direct vervagen.
- Ga nooit in discussie: Voor je naaste is de waarneming op dat moment de absolute waarheid. Zeggen dat "er helemaal niemand staat" of "dat je het je verbeeldt" leidt alleen maar tot frustratie, onbegrip en wantrouwen.
Let op: kan het een delier zijn?
Ontstaan de hallucinaties plotseling (binnen enkele uren of dagen) of zie je ineens sterke schommelingen in aandacht en bewustzijn? Wees dan altijd alert op een delier. Een delier is een acute medische noodsituatie die vrijwel altijd wordt uitgelokt door een lichamelijke oorzaak, zoals een blaasontsteking, uitdroging, pijn of een verandering in medicijnen.
Meer weten over hoe je dit herkent? Lees dan mijn uitgebreide uitleg over de verschillen tussen een delier en dementie.
Stappenplan als je naaste hallucineert
- Doe direct helder, gelijkmatig licht aan in de kamer en sluit eventueel de gordijnen als spiegelingen in het raam verwarring geven.
- Zet je naaste zijn of haar (schone) bril op om het zicht zo scherp mogelijk te maken.
- Bevestig het gevoel zonder het beeld te ontkennen (bijvoorbeeld: "Ik zie dat het druk voelt voor je, kom, we gaan even rustig aan tafel zitten").
- Bied zachte afleiding met iets vertrouwds, zoals een kop thee, muziek of even naar een andere kamer lopen.
- Bel direct de huisarts wanneer de hallucinaties nieuw en plotseling zijn, of wanneer ze gepaard gaan met heftige angst en onrust.



























0 Comments