Oudere man in gedachten, symbool voor de complexiteit van euthanasie bij dementie

Het onderwerp euthanasie roept veel vragen en emoties op, zeker wanneer dementie in beeld komt. Euthanasie is geen normale medische handeling, blijft (gelukkig) een bijzondere uitzondering en is geen afdwingbaar recht. In dit artikel leg ik vanuit mijn ervaring als huisarts uit waarom euthanasie bij dementie zo ingewikkeld is en welke wettelijke mogelijkheden en grenzen er zijn.

Doorbreek het taboe: begin het gesprek op tijd

Praten over het levenseinde wordt nog vaak uitgesteld, zowel binnen families als soms door artsen zelf. Heb je behoefte om jouw wensen of zorgen over dementie en het levenseinde te bespreken? Neem dan zelf het initiatief en plan een rustig gesprek bij je huisarts. Hoe eerder je begint, hoe beter je arts je wensen kent en kan vastleggen.

Euthanasie in Nederland: een bijzondere handeling

In Nederland is euthanasie wettelijk zorgvuldig geregeld. Een arts mag alleen euthanasie uitvoeren als aan alle wettelijke zorgvuldigheidseisen is voldaan, waaronder de overtuiging dat er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden en een vrijwillig en weloverwogen verzoek van de patiënt zelf. Bij bijvoorbeeld een vergevorderd stadium van kanker biedt dit als arts een helder kader. Bij dementie ligt dat in de praktijk heel anders.

Waarom het bij dementie zo ingewikkeld wordt

Mijn eigen ervaring als kleindochter en huisarts

In mijn eigen familie heb ik twee oma's gehad met Alzheimer en een opa met Parkinson en dementie. Ik heb hen van dichtbij zien achteruitgaan, veel angsten zien ervaren en zich eenzaam zien voelen. Het was hartverscheurend om mijn oma na een bezoek weer achter te laten op een gesloten psychogeriatrische afdeling. In de jaren negentig speelde euthanasie bij dementie nog nauwelijks, en vanuit hun geloofsovertuiging was het voor mijn grootouders ook geen optie.

Op mijn spreekuur spreek ik regelmatig mensen die al vroeg willen vastleggen dat zij euthanasie wensen als zij ooit dementie krijgen. Veel mensen zeggen: "Zo wil ik nooit eindigen." In gesprekken op het spreekuur zie ik echter vaak iets bijzonders gebeuren zodra iemand daadwerkelijk in het beginstadium van dementie komt: mensen verleggen hun grenzen. Er komt nog een achterkleinkind aan, een familielid uit het buitenland komt op bezoek, of het leven voelt op dat moment nog waardevol genoeg. Men wil het moment telkens nog even uitstellen.

Een gesprek uit mijn eigen praktijk

In het onderstaande gesprek met een patiënt bij wie de dementie steeds verder vorderde, zie je precies waar je als arts tegenaan loopt:

In het begin zei de patiënt: "Nu nog niet, pas als het erger wordt. Mijn kleindochter gaat binnenkort bevallen en ik wil mijn eerste achterkleinkind nog zien."

Wanneer ik enkele maanden later opnieuw voorzichtig vraag: "Hoe denkt u nu over de euthanasie?", ontspint zich het volgende gesprek:

Patiënt: "Euthanasie?"

Ik: "U had eerder aangegeven dat u dat wilde als de dementie erger zou worden."

Patiënt: "Oh ja."

Ik: "Wilt u het dan nu?"

Patiënt: "Nee, nu niet hoor; nu wil ik eerst een koekje."

Ik: "Dus u wilt het op dit moment niet?"

Patiënt: "Het sneeuwt buiten, hè."

Ik: "Dan doen we het nu niet."

Patiënt: "Wat? Als u het wilt, doet u maar hoor. U weet het het beste."

Op zo'n moment kun en mag je als arts geen euthanasie uitvoeren. Voor familieleden is dat soms ontzettend pijnlijk en frustrerend. Zij zien de aftakeling en zeggen vaak: "Dit had vader of moeder vroeger nooit zo gewild." Dat verdriet begrijp ik volledig, maar als arts draag je de directe verantwoordelijkheid voor het beëindigen van een leven op dat concrete moment.

De juridische regels en het verschil met een behandelverbod

De wet stelt dat een familie, mentor of gevolmachtigde nooit namens iemand anders om euthanasie kan vragen. Een schriftelijke wilsverklaring is waardevol om je gedachten te ordenen en het gesprek te openen, maar je kunt er geen euthanasie mee afdwingen. Wat wél telt, is zorgvuldige dossieropbouw bij de huisarts terwijl je nog wilsbekwaam bent, met herhaaldelijke, consistente gesprekken.

Belangrijk onderscheid: haal een euthanasieverzoek niet door elkaar met een behandelverbod (zoals een niet-reanimerenverklaring of het afzien van ziekenhuisopname, antibiotica of kunstmatige voeding bij vergevorderde dementie). Een duidelijk vastgelegd behandelverbod is wél juridisch bindend voor artsen en helpt om het leven niet onnodig te verlengen.

Conclusie: leg je wensen vroeg vast

Euthanasie bij dementie kent geen makkelijke antwoorden. Juist daarom is het zo belangrijk om al bij de eerste signalen van vergeetachtigheid (of zelfs daarvóór) open met je naasten en je huisarts te praten over wat voor jou kwaliteit van leven betekent en welke behandelingen je in de toekomst nog wel of niet wilt.

In onderstaande video zie je hoe een dochter de wens van haar moeder met dementie op beeld heeft vastgelegd. Ook een video geeft geen garantie op euthanasie, maar het maakt iemands oorspronkelijke wens wel invoelbaar voor familie en artsen:

Ontdek de gids voor de vrolijke mantelzorger

Boek de vrolijke mantelzorger van Naomi Dongelmans

Mantelzorgen is topsport, of je nu zorgt voor iemand met dementie, kanker of een andere ingrijpende ziekte. Het put je fysiek en mentaal volledig uit als je niet de juiste strategieën hanteert. Voel je je soms overspoeld door alle zorgtaken en het regelwerk?

Dit interactieve doe-boek is jouw gids naar minder stress en meer geluk, voor jou én voor de persoon waar je voor zorgt. Met behulp van concrete actieplannen, handige invullijsten en handvaten leer je hoe je een veilige, gelukkige omgeving creëert waarin weer ruimte is voor échte verbinding.

πŸ‘‰ Bestel 'De vrolijke mantelzorger' vandaag!

Love what you read here? Subscribe for updates! Add me to the list!

0 Comments

Leave a Comment