Diagnostiek en testen bij dementie

Wanneer je merkt dat het geheugen of het gedrag van een dierbare verandert, breekt er een onzekere tijd aan. Dementie is een complexe aandoening die om een zorgvuldige en stapsgewijze beoordeling vraagt. Er bestaat namelijk niet één enkele bloedtest of scan die meteen alles verklaart.

In dit artikel neem ik je als arts mee langs de belangrijkste onderzoeken en cognitieve testen die we gebruiken om tot een betrouwbare diagnose te komen. Als gecertificeerd MoCA-tester deel ik ook mijn eigen ervaringen uit de praktijk.

De anamnese: het belangrijkste gesprek als eerste stap

De zoektocht naar een diagnose begint vrijwel altijd met een uitgebreid gesprek, de zogeheten anamnese. De arts stelt vragen over de medische voorgeschiedenis, het medicijngebruik en de veranderingen die jullie in het dagelijks leven opmerken.

Omdat iemand met beginnende geheugenproblemen klachten soms onbewust verbloemt of vergeet, is jouw observatie als naaste of mantelzorger hierbij van onschatbare waarde (de hetero-anamnese). Hoe confronterend of spannend dit gesprek ook is, probeer de veranderingen zo eerlijk en concreet mogelijk te benoemen.

Lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek

Voordat we überhaupt conclusies trekken over dementie, moeten we eerst andere, behandelbare oorzaken van geheugenklachten en verwardheid uitsluiten. Denk hierbij aan een ernstig vitamine B12-tekort, een verstoorde schildklierfunctie, bloedarmoede, een blaasontsteking of bijwerkingen van medicijnen.

Daarom hoort een lichamelijk onderzoek (inclusief het meten van de bloeddruk en een neurologische check) samen met gericht bloedonderzoek altijd bij de eerste stappen.

Voor veel mensen stopt het bloedonderzoek bij deze basiswaarden, terwijl een reguliere uitslag binnen de referentiewaarden nog niet altijd betekent dat je brein optimaal gevoed is. Vanuit de metabole geneeskunde (zoals binnen het Bredesen-protocol) kijken we nog veel dieper naar onderliggende factoren die het brein onder druk zetten. Denk aan nuchtere insuline (insulineresistentie van het brein), homocysteïne, actieve B-vitamines, vitamine D, ontstekingswaarden (hs-CRP) en de omega-3-index. Dat volledige panel is te uitgebreid om zomaar bij de huisarts aan te vragen, maar het laat wel zien dat er veel meer knopjes zijn om aan te draaien dan alleen afwachten.

MMSE: een eerste screening van het geheugen

De Mini-Mental State Examination (MMSE) is een veelgebruikte vragenlijst van 30 punten om snel te screenen op cognitieve achteruitgang en om het verloop in de tijd te volgen. De test kijkt onder meer naar oriëntatie in tijd en plaats, kortetermijngeheugen, aandacht, taal en het uitvoeren van eenvoudige opdrachten.

Een belangrijke nuance uit mijn eigen praktijk: een arts moet een MMSE-score altijd beoordelen in combinatie met het opleidingsniveau of IQ van iemand. Iemand met een hoge intelligentie kan jarenlang prima compenseren en telkens hoog scoren, waardoor het lijkt alsof er niets aan de hand is. Toch kan een score van 28 op 30 bij iemand met een IQ van 130 al een duidelijk waarschuwingssignaal zijn.

Kloktekentest en MMSE bij dementie

De kloktekentest: verrassend veel inzicht op één blaadje

Bij de kloktekentest vraagt de arts om een wijzerplaat te tekenen, alle cijfers op de juiste plek te zetten en de wijzers op een specifieke tijd te tekenen (bijvoorbeeld tien over elf).

Hoewel deze opdracht heel eenvoudig lijkt, doet hij een beroep op een breed scala aan hersenfuncties tegelijk: ruimtelijk inzicht, planning, abstract denken en uitvoering. Het blijft als arts fascinerend om te zien hoe iemand met een ogenschijnlijk perfecte MMSE-score soms een compleet vervormde klok tekent, waarbij alle cijfers aan één kant gepropt staan.

De MoCA-test: gevoeliger bij beginnende klachten en hoge intelligentie

Als gecertificeerd MoCA-tester werk ik graag met de Montreal Cognitive Assessment (MoCA). Deze test is een stuk gevoeliger voor het opsporen van lichte cognitieve stoornissen (MCI) en heel vroege stadia van dementie dan de standaard MMSE.

De MoCA wordt vaak ingezet wanneer iemand nog goed scoort op de MMSE, maar de kloktekentest of het verhaal van de familie wél wijst op haperingen in het brein. Juist bij mensen met een hogere opleiding of sterke compenserende vaardigheden geeft de MoCA een veel scherper en eerlijker beeld van wat er in het brein gebeurt.

CT-scan of MRI: een kijkje in de hersenen

Beeldvorming van de hersenen, zoals een CT-scan of MRI-scan, wordt ingezet om zichtbare veranderingen in kaart te brengen. Hiermee kan een arts eerdere (kleine) beroertes, doorbloedingsstoornissen, een tumor of zogeheten corticale atrofie (het slinken van hersenweefsel) opsporen.

CT-scan van de hersenen

Waarom een vroege diagnose zoveel rust en houvast geeft

Soms is na de eerste onderzoeken nog niet direct tot op de letter duidelijk om welke vorm van dementie het gaat, en geeft de tijd uiteindelijk meer helderheid. Toch is een vroege diagnose of erkenning van lichte cognitieve stoornissen ontzettend waardevol. Het opent de deur naar passende begeleiding, casemanagement, lotgenotencontact en regelingen zoals respijtzorg voor jou als mantelzorger.

Heb je het onderbuikgevoel dat er iets niet klopt bij je dierbare, maar kun je er nog niet precies de vinger op leggen? Blijf er niet alleen mee rondlopen en bespreek je observaties rustig met de huisarts.

Ontdek de gids voor de vrolijke mantelzorger

Boek de vrolijke mantelzorger van Naomi Dongelmans

Mantelzorgen is topsport, of je nu zorgt voor iemand met dementie, kanker of een andere ingrijpende ziekte. Het put je fysiek en mentaal volledig uit als je niet de juiste strategieën hanteert. Voel je je soms overspoeld door alle zorgtaken en het regelwerk?

Dit interactieve doe-boek is jouw gids naar minder stress en meer geluk, voor jou én voor de persoon waar je voor zorgt. Met behulp van concrete actieplannen, handige invullijsten en handvaten leer je hoe je een veilige, gelukkige omgeving creëert waarin weer ruimte is voor échte verbinding.

πŸ‘‰ Bestel 'De vrolijke mantelzorger' vandaag!

Love what you read here? Subscribe for updates! Add me to the list!

0 Comments

Leave a Comment